Fiziologik faol birikmalar biokimyosi va biotexnologiyasi laboratoriyasi
1986-2012 yillarida laboratoriyada statinlar, vitamin B12, NAD va Q10 kofermenlarning hosil bo’lish mexanizmlari ustida tadqiqotlar olib borildi. Bundan tashqari bu moddalarning regulyatsiyasida asosiy ahamiyatga ega bo’lgan NKMN-pirofosforilaza, NADaza, poli (ADF-ribozil) transferaza, kobalt-xelataza fermentlari o’rganilgan.
2012-yildan buyon laboratoriyaning asosiy ilmiy yo’nalishi quyidagilardan iborat:
- O’zbekiston hududida tarqalgan kamyob va dorivor o’simliklarning endofit zamburug’larining bioxilma-xilligini o’rganish;
- ho’jayin o’simlikning xususiyatlari bilan endofit mikroorganizm metabolitlari xususiyatlari o’rtasidagi o’zaro aloqadorliklar hamda endofitlarning tarqalish qonuniyatlarini o’rganish;
- endofit zamburug’larni ikkilamchi metabolitlarining, biofaolligini urganish, shu jumladan, antibiotik, hipoglikemik, antioksidant, sitostatik, lipidemik, va boshqa xususiyatlari, , endofit zamburug'lar, ikkilamchi metabolitlari bioaktivite o'rganish;
- ikkilamchi metabolitlarini ajratish va tozalash usullarini ishlab chiqish va faol birikmalarning tabiatini aniqlash;
- terapevtik maqsadlarda qimmatli bioaktiv birikmalarning yangi manbai sifatida O'zbekiston o'simliklarining endofit zamburug’larining biotexnologik salohiyatini baholash.
Laboratoriya mudiri
Biologiya fanlari doktori, katta ilmiy xodim
Biologiya fanlari nomzodi, katta ilmiy xodim
Kondrasheva Kseniya Valentinovna
Biologiya fanlari nomzodi, katta ilmiy xodim
Rasulova Gulchehra Abrarovna
Makhkamova Mavluda Payzullaevna
Loyihalar:
НИР: 2020 - 2025 yy. Dorivor o'simliklarning endofitik mikroorganizmlarining bioaktiv xususiyatlarining xilma-xilligi.
Amaliy loyiha: 2020 - 2024 yy. Ф3-201912269: “Keng kulamli bioprotector preparatlarni yaratish uchun endophyt zamburuglardan melanin substanciyasi olish”.
Amaliy loyiha: 2018 – 2020 yy. - ПЗ-20170914133 «Antidiyabetik o'simliklarning endofitlaridan a-amilaza ingibitorlarini ishlab chiqarish».
Ilmiy sayohatlar:
F3-201912269 loyihasining ijrochilari loyiha rahbari - prof., b.f.d. Gulyamova T.G. va katta ilmiy xodim, b.f.d. Abdulmyanova L.I. “Qozon milliy tadqiqot texnologik universiteti” Federal davlat byudjeti oliy ta’lim muassasasining fan va innovatsiyalar bo‘yicha prorektori Safin R.R. taklifga binoan professor-o‘qituvchilari va talabalari uchun ma’ruzalar bilan seminarda ishtirok etish uchun 2022-yil 3-10-dekabr kunlari Qozon shahrida (Tatariston Respublikasi) xizmat safarini amalga oshirdilar.
Sirotkin A.S. kimyo fanlari doktori rahbarligida KNRTTU Oziq-ovqat biotexnologiyasi instituti kafedralari va muhandislik muammolari laboratoriyasiga tashrif buyurdilar. Oziq-ovqat biotexnologiyasi kafedrasi kimyo fanlari doktori, prof. Sysoeva M.A. bilan nanomelaninni farmatsevtika, tibbiyot, kosmetologiya va bioelektronikada qo‘llash sohasida qo‘shma tadqiqotlar o‘tkazish va amaliy loyihalarni taqdim etish imkoniyatlari muhokama qilindi. Ilmiy yig‘ilishda – seminarda (http://www.kstu.ru/event.jsp?id=138114&id_cat=0) professor-o‘qituvchilar (Gulyamova T.G.), bakalavrlar va magistrlar (Abdulmyanova L.) uchun ma’ruza bilan ishtirok etishdilar. KNRTU xalqaro bo‘limi vakillari bilan hamkorlik memorandumini imzoladik. Ish safari F3-201912269 loyiha hisobidan moliyalashtirildi.
F3-201912269 loyihasi ijrochilari yetakchi ilmiy xodim, b.f.d. Abdulmyanova L.I. va yetakchi ilmiy xodim, b.f.d. Nasmetova S.M. Belarus Milliy Fanlar Akademiyasi Mikrobiologiya instituti direktori Shepshelev A.A.ning taklifiga binoan “Mikrobial biotexnologiyalar: fundamental va amaliy jihatlari” XIII Xalqaro ilmiy konferensiyada ishtirok etish uchun 2023 yil 5-12 iyun kunlari Minsk shahrida (Belarus Respublikasi) xizmat safarini amalga oshirdilar.
Konferensiyaning majlislarida qatnashdi (https://mbio.bas-net.by/2023/), Belarus biotexnologik korxonalari va biologik tadqiqotlar uchun asbob-uskunalar va reagentlar yetkazib beruvchilar ko‘rgazmasiga tashrif buyurdilar. Innovatsion rivojlanish agentligiga taqdim etilgan loyihalar doirasidagi hamkorlik istiqbollarini muhokama qilish maqsadida biz Belarus Milliy Fanlar Akademiyasining V.F. Kuprevich nomidagi Eksperimental botanika "Mikologiya" laboratoriyasi va "Tuproq mikroorganizmlari va yuqori o'simliklar o'rtasidagi munosabatlar" laboratoriyasiga tashrif buyurdik. Laboratoriya rahbar Shabashova T.G. va Ananyeva I.N. bilan uslubiy masalalarni muhokama qildik. Hozirda amalga oshirilayotgan loyiha masalalarini muhokama qilish uchun Belarus davlat universiteti biologiya fakulteti professori, biologiyaning amaliy muammolari laboratoriyasi mudiri, "BDU materiallari" jurnali muharriri Kurchenko V.P. bilan uchrashuv bo'lib o'tdi. Tadqiqot natijalarini birgalikda nashr etish imkoniyatlarini muhokama qildik. Kalendar rejasiga muvofiq ish safari F3-201912269 loyiha hisobidan moliyalashtiriladi.
Ilmiy ishlanmalar:
Патент № FAP 01470 от 30.01.20. Рузиева Д.М., Гулямова Т.Г., Абдульмянова Л.И., Расулова Г.А., Мухаммедов И.И. Штамм эндофитного гриба Penicillium brevicaule alba-8E продуцент панкреатической α-амилазы для фармацевтического применения.
Патент № FAP 01513 от 30.06.20. Абдульмянова Л.И., Гулямова Т.Г., Каримова Ф.А., Махкамова М.П., Юсупов У.К. Штамм эндофитного гриба Thielavia microspora-MO46L, обладающий антимикробной активностью..
Патент № IAP 06366 от 17.11.2020. Ахмедова З.Р., Шонахунов Т.Э., Кулонов А.И., Хамраева З.Т., Яъхяева М.А., Файзиева Ф.Х., Абдульмянова Л.И., Гулямова Т.Г. Штамм гриба Aspergillus terreus Thom Uz CF-461-продуцент комплекса гидролитических ферментов для гидролиза полисахаридов клеточной оболочки фитопатогенов, промышленных и растительных отходов.
Патент № IAP 06778 от 17.02.2022. Гулямова Т.Г, Насметова С.М., Рузиева Д.М., Абдульмянова Л.И., Расулова М.П., Махкамова М.П., Саттарова Г.Б. Штамм гриба Aspergillus terreus - 16g продуцент ловастатина, обладающий антифунгальной активностью.
Заявка на патент № IAP 2022 0360 от 08.07.22. Эндофитный гриб Sclerotium minorum – VM83R - продуцент меланинов и липидов, обладающий антиоксидантной и противовоспалительной активностью.
A. Qodiriy ko'chasi 7B
