Fitovirusologiya laboratoriyasi

     Shu bilan bir qatorda Qishloq xoʼjaligi Аkademiyasi qoshidagi mevachilik va uzumchilik institutida, Sabzavotchilik, kartoshka va poliz ekinlari institutida viruslarni oʼrganuvchi guruhlar tashkil qilinib, bir qancha ilmiy kadrlar Moskva, Leningrad, Kievdagi institutlarda tayyorlangan va u yerdagi olimlar bilan birgalikda ilmiy ishlar olib borilgan. Bir qancha fan nomzodlari va fan doktorlik dissertatsiyalari yoqlangan.

     Fitopatogen viruslarning nazoratini ilmiy asoslash va joriy etish maqsadida Oʼzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 25 noyabrdagi “Biotexnologiyalarni rivojlantirish va mamlakatning biologik xavfsizligini taʼminlash tizimini takomillashtirish boʼyicha kompleks chora-tadbirlar” toʼgʼrisidagi PQ-4899-sonli farmonida Fanlar Аkademiyasining mikrobiologiya institutida «Fitovirusologiya» ilmiy laboratoriyasini tashkil etish toʼgʼrisidagi takliflari maʼqullangan. Ushbu qaror asosida Mikrobiologiya institutida «Fitovirusologiya» laboratoriyasi tashkil etilgan, laboratoriyani moliyalashtirish Innovatsion rivojlanish vazirligi tomondan loyiha asosida qoʼllab quvatlanishi qarorga koʼrsatib oʼtilgan.

Fitopatogen viruslar laboratoriyasining asosiy maqsadi: Oʼzbekiston Respublikasi global iqlim oʼzgarishi sharoitida asosiy qishloq xoʼjalik ekinlarining xavfli kasalliklarini qoʼzgʼatuvchi fitopatogen viruslarni aniqlash, identifikatsiya qilish, turli hududlarda tarqalish areallarini oʼrganish, monitoring oʼtkazish, diagnostika usullari va viruslardan himoyalash choralarini ishlab chiqish va ularning kollektsiyasini yaratish.

     Fitovirusologiya laboratoriyasining yoʼnalishlari quyidagilardan iborat boʼladi:

- fitopatogen viruslar zamonaviy va sezgir diagnostika usullarini ishlab chiqish;

- fitopatogen viruslarning oʼsimlik fiziologiyasi va biokimyoviy xususiyatlariga taʼsirini aniqlash;

- urugʼdan tarqaladigan viruslarni aniqlash, virussiz toza urugʼlar tayyorlash texnologiyalarini ishlab chiqish;

- qishloq xoʼjaligi ekinlarini viruslardan himoyalash chora-tadbirlarini ishlab chiqish.

Joriy loyihalar:

А-FА-2021-288 “Tuproq unumdorligini tiklovchi hamda toksik elementlarni parchalovchi foydali mikroorganizm guruhlari asosida komleks tasir etuvchi yangi avlod biopreparatlar yaratish” (2021-2024 yy).

PZ-202102234 «Oʼsimliklarning oʼsishini va biooʼgʼitlarni faollashtiruvchi zararsiz bakterial insektitsidlar ishlab chiqarish biotexnologiyasini yaratish» Loyixa raxbari Аbdullaev Аnvar Kadirullaevich (2021-2024 yy.)

Istiqbollar:

• Qishloq xoʼjaligi intensiv rivojlanayotgan hozirgi sharoitda fitopatogen viruslarning zamonaviy diagnostika usullarini ishlab chiqish;
• Fitopatogen viruslar qoʼzgatadigan kasalliklarga qarshi

        kurashishning zamonaviy uslublarini ishlab chiqish;

-      Endemik va noendemik boʼlgan fitopatogen viruslar tur

        tarkibini aniqlash;

-      Fitoviruslar xususiyatlarini dala va laboratoriya

sharoitlarida oʼrganish vaa fitopatogen viruslar genbankini yaratish;

• Fitopatogen viruslarni saqlashning zamonaviy usullarini

        ishlab chiqish;

• Urugʼdan tarqaladigan viruslar (pomidor, soya va boshqalar

misolida) birlamchi urugʼchiligini tashkil qilish va virusdan xoli urugʼlarni koʼpaytirish biotexnologik usullarini ishlab chiqish;

-      Virusologiya yoʼnalishlari boʼyicha fundamental va amaliy

        ahamiyatga ega boʼlgan ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borish;

-      Viruslar diagnostikasini yaratish asosida raqobatbardosh va

import oʼrnini bosa oladigan ham eksportga moʼljallangan biotexnologiyalarni yaratish;

-      Qishloq xoʼjaligida ishlatiladigan diagnostikumlarni

        ishlab chiqish va eksport qilish boʼyicha takliflar tayyorlash.

Patentlar:

1. Шакиров З. С., Кадырова Г. Х., Абдуллаев А. К., Давранов К. Патент№IAP 20180621. Штамм Azospirillum brasilense UT13-1 в качестве средства увеличения урожайности пшеницы, хлопчатника и риса и их защиты от фитопатогенов. Выдан 20.08.21.
2. Халилов И.М., Султанов Р. А., Мухсимов Н.П., Хужаев О.Т., Шакиров З.С., Кадырова Г.Х. Штамм Bacillus thuringiensis 94 обладающий инсектицидной активностью против непарного шелкопряда (LYMANTRIA DISPAR) и хлопковой совки (HELICOVERPA ARMIGERA) 2022 N IAP 06806 29.04.2022.